Helbest û Berhem

 

Xerîbo

 

 

Wey lo xerîbo, wey lo!

Berxê dayîka mino, lo!

Kanî ew stêrk,

yên ku ji kenên te diweşîn?

Kanî ew tîrêj,

yên ku ji ezmanên te dibarîn?

Kanî ew gund,

yên ku li ser sîngê te radiketin, lo?

 

Hîn ev latê dilşkestî

mîna kemencayeke dengzîz

ahînên dayîkên law-wendayî,

keserên dayîkên keçnedîtî

li ber devên şikeftan dilorîne, lo...

Wey lo delalo, wey lo!

Birîndarê şer û cengano,

siwarê hespê nêr ê kabhişîno.

Li erdê qulemişka

tu xisti bûn feqan û tehfano. 

Kurê Kurdano lo!

Evîna Edûlê çi bi te kir, lo... 

Ez ne ji cîhaneke jorîn de hatime

Ne jî ji jêr...

Lê min dîti bû ku li ber deriyê te

her roj

karwanên rêwiyan nimêja xwe dikirin

û bêbextiyê sîngê xwe talan dikir. 

Bo yekemîn car min dîti bû ku

Sipî reşiyê  bi dar ve dike;

Rastî  ji nerastiyê re dadgehê li dar dixe.

Çiyan jî

ramûsan bi ezmanan ve diteqandin.

Cara yekê bû, lo... 

Cara yekê bû.

 

Çima wê navê talanê talan be,

eger alafa dilreşiyê

alafa bêbextiyê  

tîpên sayî

ji kûraniya dîrokê nekşîne û neşewtîne;

eger êgir û dûmên

bi ser helbestên Ehmedê Xanî nexîne;

eger qirika Gulbiharê

bi xenceran

neqetîne û neçirrîne? 

 

Çima ez û te ji tîpan ditirsin

û di nêv stiriyan re dimeşin?

 

Xerîbo,

li çiyan li te digerîm

di binê zîndanan de li te digerîm.

Bêhna te dihat û

her der ronî dibû.

Lê min tu ne dît,

ne jî kesî tu dît.

Di hêstirên dayika min de

tu raketi bû...

û darên birînên hezar dîrokî

ber da bûn, lo...

 

Xerîbo,

eger tu mêvanê mala mîran î,

de vegere!

Eger wêneya te

li ser neqşan hatiye kutan,

de vegere!

Eger rengê te

bi birûskan ve hatiye vedan,

de vegere!

Eger te dayî pê wan malwêranên xewnan, 

lo lo Memo, de vegere...  

 

Ma tê bîra te

dema te digot:

Hey lê cana, bibe zana.

Eger tu nebî zana,

naxim stûyê te gerdenekî ji stêrkan,

xemilandî bi ramûsanan;

danînim ser serê te tu tacan;

nadirûm bi pênûsa xwe

helbesteke rengîn

ku ji te re bikim ebeyeke sultanan;

kilnadim çavên te

bi rejiya dilan;

diyarî te nakim ti dîwanan.

Hey lê cana, de bibe zana

                                 bibe zana! 

Ev çend dîrok in

tu ji şevekê diçî şevekê;

ji birînekê diçî birînekê;

ji girtinekê diçî kuştinekê...

Ma çend şêr di hundirê te de hiltên, lo?

Surgûniya rojê

konê bêbextan fereh kiriye;

Tavên heyvê bi girî kirine.

Çivîkên evîndar,

mîna dizekan

di ezmanê te re difirin, lo... difirin

 

Binêre,

çawa tîrêj di çiyan re direvin.

Binêre,

çawa bahoz bi piyan bi zinaran dikevin.

Binêre,

çawa ev  gund,

li ser sîngê te radikevin.

 

Xemgîniyên dîrokê

di paşeroja te de

diçin ava.

Lo lo xerîbo, diçin ava...

 

Xerîbo,

Berxê dayîkê mino!

Tehniya ku bi Ferat û Dicla neşke; 

dilê ku bi gulistanekê,

bi gulên rengareng

kêfxweş nebe.

Ma ezê çawa

Buharên vemirtî

bi helbestekê vejînim?...

 

 


 

 

Çêroka neynûkên şikestî

 

 (I)

 

Çêrokekê ji pêçiyekê de

dest pê kir û

gelek nêrîn

Serxooooş xistin.


 

 

(II)

 

Erê!

Erê,

bilind bûn stûnên dûmanê wê;

serhişk

nav ewran de

şer dikirin!

 

 

(III)

 

Çêrokek bû.

Nêrgizek bû.

Nêrgizeke dildar

di baranan de bîn da û

bi Buharê re

bihurî...


 

 

(IV)

 

Kevokek birîndar bû

li ser vî dîwarê han

baskşikestî

dinêrî…

Tîrêj di çavan de

dihatin ramûsan.

 


 

 (V)

 

Perwanek bû

li dor wê fenerê

dida sema…dilîst.

Fener sar bû.

Perwana min jî westiya

baskên wê ji ber ketin

                          li her cihekî

                          li her warekî

                          belav bûn…


 

 

(VI)

 

Dengê dahol û zurneyan

Dunya tijî kirin.

Lê çêroka min

bi lîliyekê kete xar û

gêêêêêj bû…

 

 

 

(VII)

 

Xewnek dirêj bû.

Dilopeke sar ez şiyar kirim û

dîwarên mirinê

bi ser min de

anîn xwar...

 
 

 

(VIII)

 

Çêrokek rengîn bû.

Çiqas

roj

hefte

meh û sal

li hev xistin.

Her kêliyekê jî

kanî bû

min bi rengekî nû

bikuje.


 

 

(IX)

 

Ez û  çêroka xwe,

em du stêrk bûn.

Ji hulma êşan

ji jêr

ji dûr

ji çavên ezmên

em melûl

hatin darivtin.


 

 

 

(X)

 

Ewrên giran xwe hilgirtin.

Xwestin eniya min reş bikin.

Lê çêrok

bi tijiya gewriya min

qîrî...

teqî...

Ewir vekşîn.

Dilopên reş barîn.

Nîviyê min mir.

Çêroka min jî

bi kuzûr mezin bû...


 

 

 (XI)

 

Dema min û çêroka xwe

me perdeyên girî û ahînan

çirandin,

destên me gîhan hev:

Wek pelên darekê 

wek gulên buharekê

me reng da

me bîn da.

Axa evîna xwe

axa welatekî

me sor û germik kir...

 

 


 


Derya

 

 

Buhar wek Zivistanê

Pêla yekê wek a didoyê

kenaran diramûsin

û di zikê deryayê de

                  wenda dibin.

 

Roj weke Hêvê

hertim

di bin paşila deryayê de

radikeve,

ji pişt çiyê beyan dibe

û

tîrêjên wê

li awazên xunavê

                       şax didin.

Hê… deryayê!

De ka bêje,

çawa dikarî gemiyan

di ser pêlên xwe re

derbas bikî;

birûskan veşêrî;

cewşan vemrînî…

tu nikarî, deryayê,

qurziyekê ji dilê min

tijî bikî!...

 

Ah deryayê!

Tu jî weke dîrokeke rûreş

rojên me

demên me

tar û mar dikî û

mihrecanên mirinê

di pêlên rojên me de

li dar dixî...

 

Tenê vê rastiyê dizanim:

Eger tu, deryayê,

nebî hêstirek ji çavên yara min,

tu nikarî

agirê dilê min

                    vemrînî;

tu nikarî

birûskên çavên min

                         veşêrî;

tu nikarî

lehiyên germ

                   hênik bikî...


 


 

 

Kanî ar?

 

 

Helbestekê ji min re wîne

Ji avê...

            Ji axê...

                      Ji dîwêr.

Kenekî ku şînên min bimale.

Teqleke,

teqleke

vî bayî sar.

  

Di vê şevê de

Di vê tariyê de

wek kûrekî

xwe nabînim.

 

Dikirin…

Difroşin…

Şên e... şên e

ev serê min

bûye bazar.

 

Li seranserî cengê dinêrim.

Çar guçilan dibezim.

Min ne dît

         ji te û pê ve

kesek bervajî

             bûye sîwar!…

 

Bahozan davêjim

hemû kenarên

                   hundirê te.

Diçinim sêva dawiyê.

Bi dilsarî dibêje:

dendik hîn ne bûye dar

 

Bêdengiya te

ne çiyak e

             ne zinarek e

ku ez bavêjim ezmanan;

                 stêrkan pê bînim xwar. 

 

Hundirê min

ji teniya xewa te

reş bûye.

Hîn jî tu dibêjî:

« Kanî ar...? »


 


 

 

 

Tenê gava tu rûgeş dibî

 

 

Êvara min bi tariyê

porê xwe dihûne.

Şeva reş ji roniyê geştir dibe.

 

Wek lêvên te

ên sor û zelal 

avze û kanî

hunguv

ji berqîfên çiya der dikin.

 

Helbestên min –

firokên evînê 

per û baskên xwe dicivînin û

bi refan ... bi refan

berê xwe ber ve te dibin.

 

Jiyan tev dixemile.

Sar û germ

dûr ... nêzîk

sipî û reş...

Giş bi hev re xweş dibin.

Pir xweş dibin.

Tenê gava tu rûgeş dibî.


 


 

 

Dilberê

 

 

Dema te digot

«Ez ji te hez dikim»

dilê min di sîngê min de,

dilberê,

baskên xwe ziwa dikirin.

 

Dema te digot

«Ez ji te hez dikim»

çavên min di asoya evîna te de,

dilberê,

mest dibûn û

li ser pirêza sîngê te

                     bê hal... bê oz

                                      dimexelîn.
 

 


Dema lêvên te –

gupikên Buharê

dipişkivîn,

hezar dest

ji dilê min

berve te drêêêêêj dibûn:

dixwastin

canê te

rûyê te

bi dînîtiyeke bêsînor

hembêz bikin.

Bê sînor, dîlberê !

 

Dema min li çavên te yên hunguvîn,

dilberê,

dinêrî

sicik û zêtûnan... merxan

didan awazan, 

didan sîmfoniya evîneke bêdawî.

Evîneke sermedî, dîlberê!

 

Ez jî dixwazim bêjim:

Ez ji te hez dikim,

dilberê! 

Lê bi rengekî din.

Bi awayekî nû.

Tenê ezê

li ser wêneya te,

beden û bejna te

deriyê zîndanê bigrim,

te bavêjim dawiya girtîgeha çavên xwe

û wan damrînim.

Tim damrînim, dilberê!

 
 


 

 

Hîne

 

 

Li ber kenarên çemokê  KILISIYÊ[1]

xewnên min

hîn bi dawî ne hati bûn.

Gula ku min ji te re çandi bû jî

Hîne bîn ne da bû.

Hîne razên veşartî

di bin pelên çîçekên mêst de

hulm û xewnên xwe

bi hêstirên xunavî

ne meyandi bûn.

Min li ser koka her dareke sicikê

helbestek ji te re nivîsandi bû.

Hîne...

Hîne...

Hîne...

Bi awazên  bayê her sibakê re

çivîk jî stranan dixwînin.

Ji koka her darekê jî

çêrokeke brîndar diherike...
 

 


 

 

 Hêê…y!

 

 

Bûye hezar sal

tu van helbestan dişewtînî, 

hêê…y!

Ji zû ve tu van tîpan

bi dar dixînî.

Çima tu carekê

van çivîkan

nafirînî?!


 


 

 

( . )

 

 

Bi çirandina van rûpelan re

dem

tê cûtin;

şaristanî

ve...dimmm...re.


 


 

 

Dakeve!

 

 

Dakeve!

Ji ezmanan 

Dakeve!

Ji bêhna min

derkeve!...

 

 


 

 

Welato!

 

 

Zanim,

tu ji min hez dikî.

Zanim,

qêrîna çiya

ezmên bi girî dike...

 

 

 



 

 ( ... )

 

 

Xwedê rezekî ciwan

dayî te.

Ma tu goşiyeke ramûsan

didî me?

 

 


 

Em

 

 

Em

rengan bi darve dikin.

Em

perwanan dişewitînin.

Em 

gulan diqurçînin.

Em

helbestan diçirînin.

Em

zarokan diçerpînin

Em...

...

...

Em

welatan ava dikin!... 


 

 


 

 

Rojbûn

 

 

Dihunî

min mûma sihî vemirand. 

Dihunî

min gula sihî riquçand.

Dihunî

min kêlika sihî vena.

 


 

 

Pêşinyar

 

Ka em

helbestekê binivîsin!

Ka em

stêrkan bêjmêrin!

Ka ez

te biramûsim!


 


 

 

Girî

 

 

Hêvê dê negiriya,

eger nimêja karwanê şînê

li ber deriyê berbanga te

ne dîti ba.


 

 

Miriyo!

 

 

Berî  ku zani bim

tu qurbanê kîjan Cejnê yî,

ya kîjan şahiyê yî,

dizanim ku postê te

li kîjan bazarê

bi çend rûreşiyan

tê firotan.



 


 

 

Erê!

 

 

Di guhên min re

dengekî zelal herikî.

Min got:

Erê,

erê,

carekê ev cana

bi berfê jî

şewitî...


 


 

 

Dawiya şevê      

 

 

Dawiya şevê

valahiyê

di hundirê min de

                     dirjîne...

Bêdengî

xewnan ji min didize.

Ez jî

bi sîngê her stêrkekê ve

bîranîneke veşartî

dadileqînim... 

 

 

 


 

 

Saw

 

 

Ji tirsa şîqirtiya ewran re

di hembêza tîpên bêdeng de

raketim…


 


 

Rastiyê!

 

 

Bê te

sebra min nayê…

Û

bi te

Jiyan li min nayê...


 



Êş

 

 

Bi min re gotin:

« De bigrî! »

Min gut :

Na, na

ezê nuha

bi kenekî dirêj

birînên xwe yên kûr

bikewînim...


 


 

Dînbûn

 

 

Dema min dît

tu asê yî

tu zû zû kedî nabî,

ez

li dû solên xwe

revîm...

 

 

 

 


 

Her ku

 

 

Her ku dixwaze

lêvan biramûsim,

dibêje:

«De ka helbestekê

Ji min re

bixwîne!»


 


 

 

Ne ji…

 

 

Ne ji agirê hundirê min ba,

der bi der

min havîngeh çê ne dikirin.

Ne jî min helbest

dinivîsandin.

Ne ji agirê hundirê min ba,

min kizotên xwe

di nav lêvên te de

venedimirandin...


 


 

Eger

 

 

Eger ezman

wek sîngê min ba,

ba

wek pêlên min ba,

stêrk

wek kenê min ba,

hêv

wek dilê min ba,

yan jî

eger mij

wek xewnên min ba,

ez li vê dinyayê

tu jî

li dunyayeke din ba,

tarî…

tarî dê ji bo min

bi jin ba...

 



 

Wendabûn

 

 

Di kevçîk av de

min çavekî xwe dît.

Di zerikeke av de

min rûyê xwe dît.

Di goleke avê de

min bedena xwe dît.

Lê dema

gol  her mezin dibû

ez dibûm

du perçe:

Perçeyek di golê de

û yê din

di evîna te de.

Ez her wenda dibûm...


 


 

Çiya

 

 

Tu dikarî

dîlana bombeya

li ser sîngê min vegrî.

Tu dikarî

jehr û zihêrê

bi dilopên baranê re

ji me re diyarî bikî...

Û zarokên min

çivîkên rengîn

ji xewê şiyar bikî.

Tu dikarî

li şûn sema pinpinîkan

a li ser pelên çîçekan

vê zozanan

bi agirekî talan bikî.

Lê ez çiya me

tu nikarî

serê min bervejêr bikî.

Tenê tuyê

daxmeke reş

li ser eniya xwe siwar bikî... 

 

 


 

 

Mirovo!

 

 

Ji bextê te

pir fût der dikevni:

Zinarên reş

Bêparkirina ji nasnameyan

Reşkirina navên gundan

Gezkirina çiyan 

Talankirina şaristaniyê

Avakirina zîndanên bêjimar

Tunekirina mirovan...

 

Bila carekê

hebûna miletekî jî

ji bextê te der keve!...

 


 

 

Hamêd[2]

 

 

Rûnişti bûm.

Min dît sîya te

di aliyê min re

Dirêêêêêj

derbas bû.

Min zanî ku roj

deziyên xwe yên dawiyê

ji pişta Gumîtê[3] dikşîne.

Çavên min

li hêviya berbangeke nû bûn

li girê Hesê Xidir[4] bûn...!

 

 

 



Keskesor

 

 

Yareke şevînî

çavdamirandî

dixwaze di xwenê de

li keskesorê siwar bibe,

bêyî ku zani be

ji bo çavên wê

milyoneke keskesor

xwe dişewitînin...


 


 

Kiz

 

 

Buharê derî girtin

Havînê pencere tazî kirin

Hîne sîngê min jî

wek kirîfekî

dil kiriye

êzingekî ter û

dişewtîne...
 


 

Bajar

 

 

Bajarekî

li ser ramûsaneke bi dizî raketî

li mirina yarika xwe digere

ta ku reşiya berbangê

bikşîne…


 



 

Serjêkirî

 

 

Dixwaze min wek xwe bike:

Yan serê min

Yan jî lingên min

jêke.

Pê ramî bû

berî ku serî jê bibe.


 


 

 

Hêvî

 

 

Berî êvar bê

li ser lêveke dilşikestî

ramûsan ketin xewê.

Çavên min jî

bi hêza hurçekî birçî

êriş birin

hêviyên xapandî.  


 


 

 

Bibore!

 

 

Dilovanî nakeve dilê min,

ne jî Yazdan.

Lêvên xwe meparêze

tu li bajarê min î.

Ev bajarê ku min

bi lêvên xwe

bilind... bilind ava kirî.

 

 


 

 

Firandin

 

 

Dema min dît ku

ezman

li helbestên min teng bû,

min xwast

helbestên xwe

yekoyeko

di hundirê te de

bifirînim...

 


 


 

 

Kenê min

 

 

Kenê mino,

çima tu wek hêstiran

ji çavên min

nabarî?

Wek kula

ji dilê min

dernakevî?

Tenê di rûyê min de

hiltê û

di birînên min de

diçî ava.

Kenê mino, çima?


 


 

Zû çû ava

 

 

Piştî

govend û dîlanan,

piştî

pejlandina şevê

bi rengê gulan,

hatin ku

sibatiya bûkê û

mêrantiya zêve

pîroz bikin.

Li pişt deriyekî giran

bê ku dengê lîliyan hebe

tenê du hêstir

bi ferehiya çavan

dîtin.

Zanîn ku rojê bi lez

çavên xwe damirandin û

      çû

           ava... 

 


 


 

Daxwaz

 

 

Min ne xwastiye

ne ji Xwedê

ne ji tu kesî

mal û  milk

zîv û pere

textekî ji hevrîşim

balgiyekî ji perê mama...

Min ne xwestiye

ji tu kesî

ji Xwedê

jineke tazî,

canekî riswa.

Min nexwestiye.

...

 

Tenê dixwazim

dîwarekî kevnar

ji malên gundê min

bi min re

bigrî...
 


 

Ezîtî

 

 

Ji ber ku

tu çîl î,

ez çîlan naxwazim.

Ji ber ku

tu reş î,

ez reşan naxwazim.

Ji ber ku

tu ez î

ez jî ne ez im!


 


 

Sewd

 

 

Her ku dixwazim

ji girtîgeha te

birevim,

dinêrim

derî giş girtî ne.

Destên min

lingên min

tev bi bend û zincîr in.

Dikenim... dibêjim:

Min girêde

Bi te re ez  ra...zî...me !

 


 

 

Jînê!

 

 

Jiyana min

cîgareyeke peltenik e.

De

xuliyê jê biweşîne,

ta herdu tiliyên te yên nazik

nekizrîne.
 


 

Bipirse!

 

 

Eger tu ji min bawer nakî,

ji Rojhilatê bipirse

ka çend caran

awaz di gewriya min de

ruquçandine;

ka çend caran

sîwarên ji êgêr

di ser canê min re

                        bezandine

Bipirse...

Ji Rojhilatê bipirse.

 


 

Gundê min

 

 

Ez tu gutinan

bi bihayê te nabînim.

Lê ez nizanim çima.

Me tu ji dilê xwe avêt,

lê te

em ji yê xwe navêtin.

Me tu ji bîr kir

te em ji bîr ne kirin.

Lê ez nizanim,

çima gava tu tê bîra min

ev hêstir di çavên min de

mîna cewşan diteqin.


 

[1] Çemekî biçûk li nêzîkê bajarokê Şiyê ye.

[2] Hamêd Bedirxan

[3] Girekî li Rojavayê Çiyayê Kurmênc, li aliyê Tirkiyê dikeve.

[4] Girekî ji Çiyayê Kurmênc, li aliyê Sûriyê, li jorî bajarokê Şiyê dikeve. Ew arziyê (milkê) malbeta Hamêd Bedirxan e. Gora rehmetî H.Bedirxan jî li wir e.

 

© Hêmen Kurdaxî         hemenkurd@hotmail.com (:: planetNews ::)